Klik hier, als links het navigatiemenu ontbreekt.

Democratie en politiek

Kokkai: shugi-in en sangi-in
Japan kent ook het tweekamer systeem: de 'kokkai' (meestal in het westen vertaald als de Diet of Nationale Diet). Deze bestaat uit het Huis van Afgevaardigden, de 'shugi-in', vergelijkbaar met onze Tweede Kamer en Het huis van Raden of Hogerhuis, de 'sangi-in', vergelijkbaar met onze Eerste Kamer. De kokkai is het hoogste machtsorgaan van Japan.

Shugi-in

Het parlementsgebouw in Tokyo

Koizumi Junichiro Premier van 2001-2006 ©Roberto Barroso/ABr. (Agência Brasil)

De leden voor de 480 zetels (in 2000, het waren er eerst meer) van het Huis van Afgevaardigden, shugi-in' worden voor 4 jaar gekozen (of minder) door 311 kiesdistricten. 11 kiesdistricten kiezen samen voor 180 zetels en 300 districten leveren ieder 1 zetel.
De voorlaatste verkiezingen waren op 11 september 2005. De toenmalige premier, Koizumi Junichiro, tevens leider van de grootste politieke partij, de LDP, had in 2005 vervroegde verkiezingen uitgeschreven en zijn politieke lot daaraan verbonden, wegens de door hem gewenste hervormingen, zoals privatisering van de posterijen. Als protest tegen deze privatisering zijn er nieuwe partijen opgericht, zoals de Kokumin Shintô, Shintô Nippon en Shintô Daichi. Koizumi is echter als grote overwinnaar uit deze verkiezingen gekomen en begint dan aan zijn derde termijn als premier van Japan. De coalitie bestond uit de LDP en de 'New Kômei-tô'. Zij hebben na de verkiezingen van 2005 een nog grotere meerderheid, 327 (was 271) van de 480 zetels en hoewel de LDP nu alleen al een absolute meerderheid heeft, wilde Koizumi toch deze coalitie continueren.

De meest recente verkiezingen voor de shugi-in waren op 30 augustus 2009. Daarbij heeft de regerende partij, de LDP, een verpletterende nederlaag geleden. De regerende coalitie kwam niet verder dan 140 van de 480 zetels. De oppositie, de DPJ, kreeg 308 zetels en heeft daarmee een absolute meerderheid.
Op 16 september 2009 werd de leider van de DPJ, Hatoyama Yukio, door keizer Akihito beëdigd als nieuwe premier van Japan en daarmee kwam een eind aan zo'n 50 jaar premierschap van de LDP. De DPJ vormt een coalitie met de twee kleinere parijen, de sociaal democratische SDP en de Kokumin Shintô. Hatoyama Yukio belooft een nieuwe koers te gaan varen, o.a. in een minder slaafse samenwerking met Amerika, betere banden met China en, belangrijk voor de Japanners, betere sociale voorzieningen. Hij wil opkomen voor de belangen van de gewone Japanner.

Japan kent vele politieke partijen. De grotere zijn hieronder in de tabel aangegeven met de nieuwe zetelverdeling in de shugi-in, vergeleken met de uitslag van 2005.

Voor websites van de vier grootste Japanse politieke partijen (in het Engels), klik hier.

Premiers
In september 2006 volgde Abe Shinzô Koizumi Junichiro op, die deze functie gedurende drie termijnen had vervuld. Abe stond qua politieke ideeën ongeveer op één lijn met Koizumi, maar er waren ook wel duidelijke verschillen: Abe was tegenstander van de grondwetswijziging ten gunste van een vrouwelijke troonopvolger en hij was voorstander van een hardere lijn, zoals bijv. t.o.v. Noord-Korea, hij was meer 'havik' dan Koizumi.
Als de LDP dan fors verliest bij de verkiezingen voor de sangi-in in juli 2007, zegt Abe nog dat hij zal aanblijven als premier, maar op 12 september 2007 kondigt hij toch zijn vertrek aan, min of meer gedwongen door allerlei schandalen. Dit vertrek volgt inderdaad een paar weken later en dan wordt op 25 september 2007 de 71-jarige Fukuda Yasuo de nieuwe premier van Japan. Door problemen ziet Fukuda zich echter genoodzaakt om zich alweer in september 2008 terug te trekken als leider van de LDP en dus als premier. Op 22 september 2008 wordt de 68-jarige Aso Taro (voormalig minister van Buitenlandse Zaken) gekozen als nieuwe leider. Hij staat bekend als zeer conservatief en nationalistisch. Hij wordt op 24 september aangesteld als premier van Japan. Een dag later kondigt de 66-jarige Koizumi Junichiro zijn vertrek uit de Japanse politiek aan, zodra zijn huidige termijn in de shugi-in is afgelopen. Van de laatste premiers was hij ongetwijfeld de meest populaire en invloedrijkste. Na de verkiezingen van augustus 2009 met het enorme verlies van de LDP vertrekt Aso Taro als premier en wordt Hatoyama Yukio van de DPJ de nieuwe premier. Dit is echter van korte duur want begin juni 2010 vertrekt Hatoyama Yukio alweer als premier van Japan. Zijn populariteit is aanzienlijk gedaald omdat hij zijn belofte om de Amerikaanse militaire basis op Okinawa te sluiten dan wel te verplaatsen niet kan nakomen. Dat kon niet vanwege de crisis met Noord-Korea, zo was zijn motivatie. Met het oog op de naderende verkiezingen in juli voor de sangi-in (Eerste kamer) werd er al op zijn vertrek aangedrongen. Als opvolger is de (tot dan toe) vice-premier en minister van Financiën gekozen: Kan Naoto (DPJ). Eind augustus 2011 dient Kan zijn ontslag in en wordt zijn partijgenoot Yoshihiko Noda de nieuwe premier.
Hieronder een overzicht van de laatste 6 premiers van Japan.

Sangi-in
De sangi-in (dus als onze Eerste Kamer), heeft 242 zetels. De leden hiervan worden voor zes jaar gekozen, waarbij om de drie jaar de helft wordt vervangen. Van deze 242 leden worden er 96 direct door het volk gekozen en de overige 146 door de kiesdistricten. Tijdens verkiezingen van 11 juli 2004 was de ene helft gekozen en voor de andere helft waren de laatste verkiezingen op 29 juli 2007.
Door allerlei schandalen heeft de LDP, van de huidige premier Abe Shinzô, het vertrouwen verloren en daardoor nu bij de verkiezingen van 2007, ook de meerderheid in de sangi-in. De DPJ kwam als grote overwinnaar uit de bus. Van de 121 nieuwe zetels heeft de LDP er maar 37 gekregen en komt nu totaal op 83 zetels (was 110). De DPJ heeft 60 nieuwe zetels gekregen en komt daarmee op 109 zetels (was 81), een ruime meerderheid dus. Abe Shinzô (LDP) heeft wel gezegd aan te zullen blijven als premier, maar treedt toch af op 25 september 2007.
De grote winst van DPJ in de verkiezingen van 2007 was ongetwijfeld te danken aan een aantal factoren. Zo waren er verschillende (corruptie)schandalen rond functionarissen van de LDP. Een andere factor is waarschijnlijk het feit dat de man in de straat eigenlijk weinig merkte van de economische opbloei van Japan. De bedrijven maakten wel grote winsten, maar de salarissen waren juist minder geworden. Er heerste dus onvrede over de situatie. De DPJ beloofde meer aandacht voor het dagelijks leven van de gewone man en dat heeft de mensen kennelijk aangesproken. Met die leus heeft de DPJ, met hun leider Ozawa Ichiro, ook steun gezocht en gevonden op het platteland, waar de dagelijkse nood soms erg hoog is. Het platteland was trouwens traditioneel LDP gericht, maar heeft in 2007 kennelijk de voorkeur aan de DPJ hebben gegeven.
In juli 2010 zijn er weer verkiezingen voor een helft van de sangi-in geweest. Uit angst voor stemmenverlies was Hatoyama Yukio (DPJ) al teruggetreden als premier en had Kan Naoto het stokje overgenomen, maar desondanks heeft de DPJ toch een ferme klap gekregen. Zij verloren 16 zetels en komen nu op 106. Samen met hun coalitiegenoten komen zij op 110 zetels en dat is geen meerderheid meer.

Regering (naikaku)
De eerste minister wordt door de 'kokkai' (of Diet) gekozen en deze eerste minister kiest max. 20 ministers. Zo heeft men nu naast de premier, een vicepremier, een minister van buitenlandse zaken, een minister van justitie, een minister van financiën, een minister van onderwijs, een minister van gezondheid en welzijn, een minister van landbouw, bosbouw en visserij, een minister van handel en industrie (van het beroemde MITI, ministry of International Trade and Industry), een minister van transport, een minister van posterijen en telecommunicatie, een minister van werkgelegenheid, een minister van binnenlandse zaken en een minister van wederopbouw.
Net als bij ons komt de regering met wetsvoorstellen die door de kokkai goedgekeurd moeten worden.

Verkiezingen (senkyo) en kiesrecht
In de Meiji periode (1868-1912), mochten alleen mannen stemmen, die ouder waren dan 25 jaar en meer dan een bepaalde hoeveelheid belasting per jaar betaalden. In 1925 werd dit uitgebreid, zodat alle volwassen mannen mochten stemmen maar het stemrecht voor vrouwen kwam pas na de Tweede Wereldoorlog en is nu geregeld door de grondwet. Volgens deze wet hebben alle volwassenen, vanaf 20 jaar passief stemrecht en heeft iedereen boven de 30 jaar actief stemrecht voor het Huis van Raden. Voor andere gekozen functies geldt 25 jaar als leeftijdsgrens voor het actieve stemrecht. Overigens geldt het hier genoemde stemrecht uitsluitend voor personen met de Japanse nationaliteit, ook voor de lagere overheden zoals gemeenteraad.

Grondwet (kenpo)
De eerste grondwet in Japan kwam tijdens de Meiji periode (1868-1912) in 1889 maar het grootste deel van de macht lag bij de keizer en was dus nog geen echte democratische grondwet. Pas na de Tweede Wereldoorlog hebben de Amerikanen een (westerse) grondwet opgesteld en die is in 1946 van kracht geworden. Hierin ligt de macht bij het volk via verkiezingen en een democratisch gekozen Huis van Raden en Huis van Afgevaardigden. De keizer kreeg uitsluitend een symboolfunctie. Ook werd het Japan verboden een leger te hebben. Amerikanen zorgden aanvankelijk voor de veiligheid van Japan maar dit is later overgenomen door een 'zelfverdedigingsmacht'. Het verschil met een leger is natuurlijk erg vaag. Het niet hoeven onderhouden van een krijgsmacht heeft Japan veel geld opgeleverd en dit heeft waarschijnlijk mede bijgedragen aan de snelle groei van de economie.

Links

Literatuur

Deze pagina is een onderdeel van Uchiyama's website over Japan